RSS

HÚT THUỐC & CAI THUỐC LÁ

08 Jun

HÚT THUỐC LÁ VÀ CAI THUỐC LÁ

HÚT THUỐC LÁ GÂY RA NHỮNG TÁC HẠI GÌ ?

Hút thuốc lá, không những ảnh hưởng đến sức khỏe bản thân mà còn ảnh hưởng những người xung quanh.

Tổn thương chính bạn.

Hút thuốc là một chứng nghiện. Trong thuốc lá có chứa nicotin là chất gây nghiện, làm cho việc bỏ thuốc lá rất khó khăn.

Ở Mỹ vẫn còn khoảng 400.000 người tử vong mỗi năm do những bệnh có liên quan đến hút thuốc lá. Hút thuốc lá làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư phổi, nhồi máu cơ tim, đột quị, và những ung thư khác. Hơn nữa, hút thuốc lá có lẽ là nguyên nhân có khả năng nhất gây ra những bệnh hô hấp.

Tổn thương những người xung quanh.

Khói thuốc ảnh hưởng không chỉ bản thân người hút mà còn ảnh hưởng đến những người xung quanh trong gia đình, đồng nghiệp và những người khác gọi là hút thuốc thụ động. Trong số những trẻ 18 tháng tuổi, hút thuốc lá thụ động liên quan 300.000 ca viêm phế quản và viêm phổi mỗi năm. Ngoài ra, cha mẹ hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc những bệnh về tai giữa, ho, khò khè, và làm nặng thêm tình trạng hen phế quản ở con.

Nếu cả hai cha mẹ đều hút, thì đứa trẻ khi đến tuổi thiếu niên sẽ dễ hút gấp hai lần so với đứa có cha mẹ không hút. Ngay cả trong gia đình có một người hoặc cha hoặc mẹ hút, thì đứa trẻ khi lớn lên cũng thích hút thuốc hơn. Phụ nữ mang thai thường sinh ra những đứa trẻ nhẹ cân, và sức khoẻ không tốt, khoảng 4000 trẻ sinh ra chết mỗi năm ở Mỹ có liên quan đến thuốc lá.

BỆNH NGHIỆN LÀ GÌ VÀ TẠI SAO THUỐC LÁ LẠI GÂY NGHIỆN ?

Bệnh nghiện hay thói quen nghiện là thói quen có hại cho bản thân. Vì vậy, nghiện là một bệnh là một bệnh mạn tính hình thành do dùng chất gây nghiện trong thời gian dài. Chất gây nghiện gây ra những tác hại về sức khoẻ và tâm lý.

Về mặt tâm lý, là sự phụ thuộc vào chất gây nghiện. Là một kiểu thói quen bắt buộc sử dụng chất gây nghiện, không thể cưỡng lại được việc không dùng. Về mặt sinh lý, tiếp tục dùng chất gây nghiện dẫn tới cơ thể phụ thuộc thuốc. Sự phụ thuộc này nghĩa là khi không dùng nữa thì triệu chứng co giật và mệt mỏi xảy ra.

Nicotin chứa trong thuốc lá cũng là chất gây nghiện. Hầu hết trong lúc hút, cơ thể đáp ứng với nicotin ngay tức khắc. Cảm giác thoải mái, yên tĩnh và hạnh phúc hơn trước khi hút. Những cảm giác dễ chịu này gây nghiện về mặt sinh lý. Nếu sau đó không hút nữa gây ra cảm giác muốn hút nhiều hơn nữa, cáu giận, bồn chồn, lo âu và những triệu chứng khó chịu khác. Thật vậy, những triệu chứng này là triệu chứng phụ thuộc thuốc lá. Thêm vào đó, nicotin càng ngày càng được sử dụng nhiều để làm giảm các cảm giác khó chịu và tránh những triệu chứng co giật.

DẤU HIỆU NGHIỆN THUỐC LÁ ?

Dấu hiệu nghiện thuốc lá bao gồm :

  • Hút hơn 7 điếu một ngày
  • Hút sâu và hút thường xuyên hơn
  • Hút loại thuốc chứa nicotin hơn 0,9mg
  • Hút trong vòng 30 phút ngay sau khi thức dậy
  • Khó khăn khi bỏ đi điếu đầu tiên vào buổi sáng
  • Hút thường xuyên trong buổi sáng
  • Khó chịu khi ở trong khu vực cấm hút thuốc
  • Vẫn hút thuốc khi đang bệnh hay nằm trên giường

TẠI SAO NÊN CAI THUỐC LÁ ?

Bỏ thuốc lá tạo nên sự khác biệt về cảm giác. Bạn sẽ có vị giác và khướu giác tốt hơn, cảm thấy ăn ngon miệng hơn, chính vì vậy mà một số người sau khi bỏ thuốc lá cân nặng tăng lên rõ rệt. Thở tốt hơn, không còn ho nữa. Những lợi ích này có được ở nam lẫn nữ và mọi lứa tuổi, ngay cả người già, cả những người đã bị những bệnh do thuốc lá gây ra.

Quan trọng hơn nữa, về lâu dài, bỏ thuốc lá làm biến mất nguy cơ bị ung thư phổi, hay những bệnh ung thư khác, bệnh tim mạch, đột quị, và bệnh phổi hay bệnh hô hấp khác ( viêm phế quản, viêm phổi và khí phế thủng ). Hơn nữa, bỏ thuốc làm cho cơ thể ít bệnh tật hơn, ít phàn nàn về sức khoẻ hơn.

Cuối cùng, bỏ thuốc lá là tiết kiệm tiền bạc. Một gói ba số hơn 1 đô la, thì một người hút thuốc lá có thể tiết kiệm hơn 360 đô la mỗi năm. Còn nữa, dấu hiệu là giá thuốc lá sẽ tăng trong thời gian tới, nhằm hạn chế hút thuốc lá. Bởi vậy ông bà ta xưa có câu “nhịn thuốc mua trâu, nhịn trầu mua ruộng” để nói lên tốn kém do hút thuốc lá.

NHỮNG BƯỚC BỎ THUỐC LÁ

Đầu tiên, bạn phải hạ quyết tâm bỏ thuốc. Sau đó, những việc cần thực hiện trong ngày bỏ thuốc. Cuối cùng, làm những việc giúp bạn duy trì thời gian bỏ thuốc (đây là phần khó khăn nhất )

  • Sẵn sàng bỏ thuốc
    • Chọn lựa thời gian cai thuốc, nếu có thể rủ vài người bạn cùng cai thuốc.
    • Nhớ lại khi nào và tại sao bạn hút thuốc. Những việc bạn thường làm trong khi hút thuốc như uống một tách cà phê hay khi lái xe.
    • Thay đổi thói quen hút thuốc: để gói thuốc ở vị trí khác thường lệ. Khi hút cầm điếu thuốc ở tay khác. Không làm bất cứ việc gì khi hút thuốc. Nghĩ về cảm giác khi hút thuốc.
    • Hút thuốc ở những nơi khác như ở cửa sổ.
    • Khi bạn muốn hút, hãy nán lại vài phút. Cố gắng nghĩ về điều gì đó thay vì hút ngay. Ví dụ, bạn có thể nhai kẹo cao su hay uống một ly nước.
    • Mỗi lần mua thuốc chỉ mua một gói và mua loại thuốc mà bạn không thích.

  • Những ngày đầu bỏ thuốc

    • Bỏ tất cả thuốc. Đem cất gạt tàn thuốc.
    • Thay đổi thói quen lúc sáng sớm. Lúc ăn điểm tâm, không ngồi cùng một chỗ trong bàn ăn. Thay đổi chỗ liên tục.
    • Khi bạn thèm muốn hút thuốc thì làm việc gì đó thay vì hút thuốc trở lại.
    • Mang theo trong người những thứ làm bớt buồn miệng như kẹo cao su, kẹo cứng hay tâm xỉa răng.
    • Tự thưởng cho mình sau một ngày không hút thuốc. Xem một bộ phim hay đi ra ngoài ăn một bữa ngon miệng.

  • Duy trì thời gian cai thuốc
    • Kết quả việc cai thuốc là nổi cáu, khó tập trung, tăng sự ngon miệng, rất thèm thuốc lá. Vì vậy nếu bạn cảm thấy không tập trung hay buồn ngủ, đừng lo lắng vì những cảm giác này sẽ qua mau.
    • Cố gắng vận động, tập thể dục như đi bộ hay chạy xe đạp.
    • Xem xét những lợi ích khi bỏ thuốc. Ví dụ, bạn sẽ cảm thấy yêu cuộc sống như thế nào khi bạn là người không hút thuốc lá, những lợi ích về sức khoẻ cho bạn và gia đình và bạn là một điển hình cho những người xung quanh bạn. Những quan điểm tích cực sẽ giúp bạn trãi qua thời gian khó khăn này.
    • Khi bạn cảm thấy căng thẳng, hãy luôn cố gắng bận rộn và nghĩ ra những cách quên đi căng thẳng. Tự nói với mình rằng hút thuốc không làm cho mọi việc tốt hơn và làm một việc gì khác.
    • Vẫn ăn uống như bình thường vì cảm giác đói sẽ làm thèm hút thuốc.
    • Bắt đầu bỏ ống khoảng tiền trước kia mua thuốc lá.
    • Hãy để mọi người xung quanh biết bạn bỏ thuốc lá. Bạn sẽ thấy mọi người rất ủng hộ. Những người bạn hút thuốc có thể họ muốn biết bạn cai thuốc như thế nào. Là một điều tốt khi nói với họ về kinh nghiệm cai thuốc của bạn. Thực tế, những người cai thuốc được hơn một năm thì được sự ủng hộ to lớn từ đồng nghiệp và xã hội.
    • Nếu bạn lỡ hút lại, đừng chán nản. Nhiều người nghiện thuốc đã cố gắng ngừng vài lần trước thành công cuối cùng của họ.

NHỮNG PHƯƠNG PHÁP NÀO GIÚP CAI THUỐC ?

Có vài phương pháp hữu hiệu để hỗ trợ những người cai thuốc. Ba phương pháp chính:

Thay đổi thói quen liên quan đến hút thuốc lá.

Nỗ lực bản thân.

Liệu pháp thay thế nicotin.

Mỗi phương pháp thường có nhiều cách. Hơn nữa, phối hợp các phương pháp thì thường cần thiết, và không có một phối hợp nào là áp dụng cho mọi người. Thực tế, có thể là cần thiết để thực hiện vài phương pháp khác nhau và phối hợp các phương pháp để đạt thành công.

Thay đổi thói quen và nổ lực bản thân

Bản chất nghiện thuốc là do nicotin, một vài hình thức cần thiết để cai thuốc thành công. Các chương trình giáo dục, sự thôi miên, và liệu pháp đối lập ( học cách tránh thuốc lá như thế nào ) là một vài đề nghị. Những người cai thuốc có thể được tham vấn để tránh những cơn thèm thuốc hay hoàn cảnh dẫn tới hút trở lại. Ví dụ, thay vì khi ngủ, thức dậy và vội vã hút thuốc ngay trên giường hay hút ngay sau bữa ăn, họ có thể được khích lệ thay thế cơn thèm thuốc bằng những hoạt động khác như nói về việc đi bộ hay đọc sách.

Liệu pháp thay thế Nicotin

Liệu pháp thay thế Nicotin được áp dụng từ những năm 1990. Mục đích của liệu pháp là thay thế nguồn nicotin khác để không hút thuốc nữa. Bằng cách này, thói quen hút thuốc được bỏ đi, trong khi tác động gây nghiện của nicotin vẫn còn. Nhưng cùng thời gian đó, liệu pháp thay thế nicotin không xuất hiện những triêu chứng khi cai thuốc mà những triệu chứng đó có thể làm thúc đẩy hút thuốc trở lại. Một khi thuốc lá được thay thế trong liệu pháp thay thế nicotin, số lượng nicotin sau đó sẽ giảm từ từ.

Hiện nay, có hai dạng thay thế nicotin được sử dụng phổ biến, nicotin tác dụng qua da hay dạng dán ( nicoderm CQ và Nicotrol) và nicotin dạng kẹo dẻo hay kẹo cao su ( Nicorette). Loại dán chứa nicotin trong đó có những thành phần đặc biệt giúp nó phóng thích chậm. Khi dán lên da, nicotin từ từ được hấp thu qua da và vào máu. Dạng nhai chứa nicotin phóng thích chậm khi nhai và ngậm. Ngậm là để cục kẹo nằm ở một bên má sau khi nhai để gia tăng sự hấp thu nicotin.

Nicoderm CQ có 3 loại: 21mg, 14mg, và 7mg. Người ta khuyên nên bắt đầu dán với loại 21mg đối với những người hút hơn 10 điếu/ngày hay loại 14mg đối với người hút ít hơn 10điếu/ngày. Sau 6 tuần thay thế loại có hàm lượng thấp hơn, đến loại có hàm lượng thấp nhất thì dùng trong hai tuần. Nếu bắt đầu với loại 21mg, thì đến loại 7mg dán trong hai tuần. Tối đa là 8-10 tuần tuỳ thuộc vào loại bắt đầu sử dụng có hàm lượng bao nhiêu mà thời gian này được khuyến cáo để cai thuốc thành công. Miếng dán Niciderm CQ có thể dán trong 16 giờ ( từ lúc thức dậy cho đến khi đi ngủ ) hay 24 giờ nếu sự thèm thuốc quá nhiều.

Loại Nicotrol 15mg là hữu hiệu và không nên dán hơn 16 giờ/ngày. Có thể dùng trong 6 tuần.

Các tác dụng phụ khi sử dụng miếng dán như: bỏng, đỏ da, ngứa ở ngay chỗ dán, nhức đầu, mất ngủ, căng thẳng thần kinh, chóng mặt, ho, nổi mẩn, nhiều điểm đau và thay đổi vị giác.

Nicorette (loại ngậm ) có hai hàm lượng 2mg và 4mg. Nên bắt đầu với loại 4mg nếu hút hơn 25 điếu/ngày hay loại 2mg nếu hút ít hơn 7 điếu/ngày. Không nên dùng nhiều hơn 20 miếng loại 4mg hay 30 miếng loại 2mg trong một ngày. Sự cai thuốc từ điều trị nên bắt đầu sau 2-3 tháng và hoàn thành trong 4-6 tháng. Tác dụng phụ thường nhất là đau họng, thay đổi vị giác, khó tiêu, nấc cụt, buồn nôn, ói, và ợ hơi.

Hiệu quả của biện pháp thay thế nicotin như thế nào ? Khoảng 25% người cai thuốc thành công với liệu pháp dùng miếng dán. Tỉ lệ thành công loại nhai thì tương đương. Khi có sự hỗ trợ tham vấn tâm lý tỉ lệ thành công tăng đến 35-40%

NHỮNG DƯỢC PHẨM KÊ TOA NÀO CÓ TÁC DỤNG CHO VIỆC CAI THUỐC ?

Những dược phẩm sau có tác dụng cai thuốc và chỉ được kê toa. Nicotin dùng trong liệu pháp thay thế phải kê toa là dạng hít và xịt mũi. Chúng tác dụng như dạng dán trên da và dạng nhai.

Bupropion hydrochloride ( Zyban, wellbutrin) là loại thuốc sử dụng trong điều trị trầm cảm. Tuy nhiên, loại thuốc này đã được phát hiện có tác dụng giúp cai thuốc.

Những dạng khác cũng tác dụng cai thuốc như chất đối kháng serotonin ( dùng trị trầm cảm) và thuốc trị cao huyết áp clonidin (catapress) và ức chế can-xi . Mặc dù những loại này tác dụng không hiệu quả như liệu pháp thay thế nicotin nhưng chúng có thể hứa hẹn cho bệnh nhân.

NHỮNG DƯỢC PHẨM CHỨA NICOTIN AN TOÀN NHƯ THẾ NÀO ?

Những người sử dụng những dược phẩm chứa nicotin nên hiểu rằng những dược phẩm này đều có tác dụng phụ cũng như ảnh hưởng đến những thuốc điều trị bệnh khác như đái tháo đường, cao huyết áp, hen phế quản, và bệnh tim. Hơn nữa, những dược phẩm này có thể tương tác với những thuốc khác như giảm đau, thuốc kháng đông, thuốc trị cao huyết áp. Và cuối cùng, chúng có những giới hạn. Những hướng dẫn sau đây giúp bạn sử dụng chúng an toàn và để đạt được thành công trong cai thuốc:

  • Luôn luôn đọc tên thuốc và biết thành phần của thuốc. Không bao giờ uống quá liều cho phép mà không có ý kiến bác sĩ.
  • Nếu bạn đang mang thai hay đang cho cho bú, nên tham vấn trước khi sử dụng những chất chứa nicoitin.
  • Đừng sử dụng những sản phẩm chứa nicotin nếu bạn vẫn tiếp tục hút thuốc lá, nhai trầu, dùng dạng hít hay những sản phẩm chứa nicotin khác.
  • Tham vấn với bác sĩ trước khi dùng những sản phẩm chứa nicotin nếu :
    • Nhỏ hơn 18 tuổi.
    • Có bệnh tim, bệnh loạn nhịp tim, hay bị nhồi máu cơ tim gần đây ( nicotin làm gia tăng tỉ lệ bệnh tim).
    • Có huyết áp cao mà không kiểm soát được bằng thuốc ( nicotin có thể làm tăng huyết áp ).
    • Có tiền sử hay hiện tại tình trạng viêm thực quản hay ung thư dạ dày hay tá tràng.
    • Dùng insulin trị đái tháo đường.
    • Đang dùng những thuốc có tương tác với nicotin như thuốc tim mạch, aspirin hay nội tiết tố nữ.
    • Có những vấn đề ở da như viêm da, mà nó có thể làm tăng phản ứng da khi dùng loại dán.
  • Nên ngưng dùng những dược phẩm chứa nicotin và gặp bác sĩ ngay nếu có những dấu hiệu sau:
    • Có vấn đề ở miệng, răng, hàm.
    • Nhịp tim không đều hay có tiếng tim bất thường.
    • Dấu hiệu quá liều nicotin như buồn nôn, ói, chóng mặt, mất ngủ, và nhịp tim nhanh.
    • Có những nổi mẩn, đỏ da, sưng, bỏng, hay đau ở chỗ dán.

VẤN ĐỀ HÚT THUỐC LÁ TRONG TƯƠNG LAI NHƯ THẾ NÀO ?

Những nhân viên chăm sóc sức khoẻ hoạt động rất tích cực để công bố những tác hại của thuốc lá. Thực tế, họ dùng nhiều loại phương tiện thông tin để giới hạn số người hút thuốc trong cộng đồng. Kết quả, số người hút thuốc ở Mỹ đã giảm từ 40,4% năm 1965 còn 22,7% năm 2000.

Con số giảm này là cả hai giới nhưng ở phụ nữ giảm ít hơn nam. Từ 1965 đến 2000, ở nam giới giảm từ 50,2% xuống 24,1% trong khi đó ở nữ giới chỉ giảm từ 31,9% xuống 21,4%. Vì vậy trong tương lai, cần thiết tác động để tăng hiểu biết và tỉ lệ bỏ thuốc ở hai giới bằng nhau.

Nhiều nghiên cứu gần đây lưu ý những người bệnh động mạch vành có hút thuốc lá thụ động. Dữ liệu gần đây nhất cho thấy dấu hiệu gia tăng nguy cơ bệnh tim ở những người hút thuốc lá thụ đông. Thực tế thấy hàng triệu người hút thuốc thụ động, hậu quả là sức khoẻ cộng đồng đang bị ảnh hưởng to lớn. Chúng ta cần tìm những cách giải quyết vấn đề này.

Tâm điểm những nghiên cứu hiện nay về việc hút thuốc lá là tính di truyền. Chỉ một phần nhỏ trong số mà bắt đầu hút thuốc lúc tuổi thiếu niên là thực sự phụ thuộc nicotin. Vì vậy, tìm gì trong số những người phụ thuộc nicotin ? Nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng hút thuốc lá chủ động và phụ thuộc nicotin cả hai bị ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền. Mà yếu tố di truyền đóng vai trò to lớn trong phụ thuôc nicotin hơn là hút thuốc chủ động. Những dự định tiếp theo là xác định gen và xem chúng hoạt dộng như thế nào và cuối cùng là tác động vào những gen đó.

TÓM LƯỢC

  • Mặc dù hút thuốc lá bị nghiện nhưng ta có thể cai thuốc được.
  • Hút thuốc lá thụ động làm ảnh hưởng sức khỏe trẻ con, thành viên trong gia đình, và đồng nghiệp.
  • Cai thuốc lá làm biến mất nguy cơ ung thư phổi, bệnh tim, đột quị, và bệnh đường hô hấp.
  • Các bước cai thuốc lá, mỗi bước đòi hỏi sự can thiệp đặc biệt và những tác động của người hút, sẵn sàng bỏ thuốc, bỏ thuốc lá và duy trì thời gian cai thuốc.
  • Một số kỹ thuật hữu hiệu trợ giúp một người nào đó muốn cai thuốc, bao gồm liệu pháp thay thế nicotin, thay đổi thói quen, và nỗ lực bản thân.
  • Trong liệu pháp thay thế nicotin, là trị liệu cơ bản nhất, một nguồn nicotin khác được hấp thu trong khi không còn hút nữa.
  • Hiện nay, có hai dạng liệu pháp thay thế nicotin là hữu hiệu được dùng phổ biến là loại dán và nhai; hai loại khác cần phải kê toa là dạng hít và xịt mũi.
  • Liệu pháp thay thế nicotin có tỉ lệ thành công khoảng 25%, và gia tăng từ 35% hay 40% khi liệu pháp thay thế nicotin phối hợp với các biện pháp chăm sóc về tâm lý.
  • Nicotin chứa những chất có tác dụng phụ, phản ứng với những thuốc khác, hay ảnh hưởng đến những bệnh khác và có những giới hạn của nó.
  • Một loại dược phẩm kê toa gọi là bupropion ( Zyban, Welbutrin ) được phát hiện là có những tác dụng giúp cai thuốc.

 

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: