RSS

Mãn kinh

02 Apr

Mãn kinh là gì?


menopause-lun2.jpg

Mãn kinh là thời kỳ chức năng của buồng trứng bắt đầu suy giảm trong đời sống của người phụ nữ. Buồng trứng, hay tuyến sinh dục nữ, là một trong hai tuyến sinh dục của người phụ nữ. Chúng nằm ở vùng chậu, mỗi buồng trứng ở một bên tử cung (dạ con). Mỗi buồng trứng có kích thước và hình dạng của quả hạnh. Buồng trứng sản xuất ra trứng và hormone sinh dục nữ như estrogen. Trong mỗi chu kỳ kinh nguyệt, một trứng sẽ được phóng thích từ 1 buồng trứng. Trứng sẽ di chuyển từ buồng trứng qua vòi trứng để đến tử cung.

Buồng trứng là nguồn chính tạo ra hormone sinh dục nữ. Những hormone này điều chỉnh sự phát triển những đặc tính cơ thể người nữ như vú, hình dạng, ngực, mông, lông, tóc. Những hormone này cũng điều hoà chu kỳ kinh nguyệt và thai kỳ. Estrogen cũng bảo vệ xương. Vì vậy người phụ nữ có thể loãng xương khi buồng trứng của họ không sản xuất đủ lượng estrogen.

Mãn kinh không xảy ra ngay tức thì mà là 1 quá trình biến đổi dần. Thời kỳ biến đổi này (giai đoạn tiền mãn kinh ) khác nhau ở mỗi người. Các nhà khoa học vẫn đang cố gắng nhận diện những yếu tố khởi phát và ảnh hưởng đến sự biến đổi trên. Người phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh hay bị ra huyết âm đạo bất thường, có kinh thất thường hay xuất huyết bất thường. Cuối cùng kinh nguyệt của người phụ nữ sẽ ngưng hẳn khi họ hoàn tất sự biến đổi này để đến giai đoạn mãn kinh.

menopause2-sua2.jpg

Tuổi mãn kinh trung bình là 51. Nhưng không có một phương pháp đơn điệu nào để dự đoán khi nào người phụ nữ bước vào mãn kinh cả. Tuổi bắt đầu có kinh cũng không liên quan đến tuổi mãn kinh. Phỏng theo “quy luật ngón tay cái “, người phụ nữ có xu hướng mãn kinh ở độ tuổi tương tự như của mẹ họ.

Khi nào một người phụ nữ biết mình mãn kinh ?

Một người phụ nữ mãn kinh nếu họ không có kinh trong vòng 12 tháng và không có 1 lý do nào làm mất kinh. Ðiều đó có nghĩa họ phải được đánh giá bởi bác sĩ để loại trừ những nguyên nhân của việc mất kinh.

Có phải lượng hormone hay xét nghiệm về máu có ích cho việc phát hiện mãn kinh không ?

Vì lượng hormone có thể dao động rất lớn ở một người phụ nữ bình thường, ngay cả từ ngày này sang ngày khác, nên không có giá trị chỉ điểm cho chẩn đoán mãn kinh. Nếu lượng hormone thấp trong ngày, nó có thể cao vào ngày kế tiếp ở cùng 1 người phụ nữ. Không có một xét nghiệm máu nào có giá trị tiên đoán khi nào người phụ nữ vào giai đoạn mãn kinh hay tiền mãn kinh. Vì vậy, hiện nay không có những xét nghiệm máu về mãn kinh ngoại trừ những xét nghiệm nhằm loại trừ nguyên nhân của chu kỳ kinh nguyệt thất thường. Cách duy nhất để chẩn đoán mãn kinh là quan sát sự thiếu hụt chu kỳ kinh nguyệt trong 12 tháng ở những phụ nữ trong độ tuổi mong đợi.

Những triệu chứng của mãn kinh là gì?

Triệu chứng mãn kinh được chia ra thành triệu chứng sớm và muộn.Triệu chứng sớm bao gồm : chảy máu âm đạo bất thường, nóng nảy thoáng qua và thay đổi tính tình. Triệu chứng muộn gồm khô âm đạo, kích thích, loãng xương và bệnh tim. Những triệu chứng này sẽ được bàn luận chi tiết dưới đây :

Triệu chứng sớm

Chảy máu âm đạo bất thường :

Chảy máu âm đạo có thể xảy ra suốt thời kỳ mãn kinh. Một vài phụ nữ có những vấn đề rất nhỏ như ra máu bất thường trong thời kỳ tiền mãn kinh, ngược lại những người khác không thể đoán trước được. Nhìn chung, lần hành kinh đầu tiên xảy ra thường xuyên hơn (nghĩa là chu kỳ ngắn ) và sau đó thì xa dần ra (nghĩa là chu kỳ kéo dài hơn) cho đến khi hết kinh. Ðối với phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh, thường thì họ có kinh trở lại sau vài tháng mất. Cũng không rõ thời gian bao lâu để người phụ nữ hoàn tất giai đoạn chuyển tiếp này. Ở tất cả các phụ nữ thời gian này đều khác nhau. Ðiều quan trọng cần nhớ là tất cả các phụ nữ có kỳ kinh không đều nên đến khám bác sĩ để xác định các kỳ kinh này do mãn kinh chứ không phải là dấu hiệu của bệnh lý khác.

Cơn bốc hỏa

Triệu chứng này thường gặp ở những phụ nữ trãi qua mãn kinh. Bốc hỏa là cảm giác nóng rực khắp cơ thể. Bốc hỏa đôi khi kết hợp đỏ da, đôi khi kèm vã mồ hôi. Nguyên nhân hiện tượng này chưa biết rõ, có lẽ do sự thay đổi bất thường nồng độ hormone. Hiện nay không có phương pháp nào dự đoán sự tăng thân nhiệt này bắt đầu lúc nào, và sẽ kéo dài bao lâu. Sự nóng nảy này có thể xảy ra trong kỳ kinh của phụ nữ ở tuổi 40. Hiện tượng này ở vài người có thể kéo dài cả hàng tuần .

Không có cách nào để dự đoán khi nào hiện tượng nóng này giảm ở những phụ nữ mắc phải mặc dù chúng có xu hướng giảm dần tần suất theo thời gian. Bốc hỏa trung bình kéo dài khoảng 5 năm.

Thay đổi tính khí:

Có một cuộc tranh cãi lớn về việc những thay đổi hành vi chính xác là do mãn kinh trực tiếp gây ra. Tâm trạng buồn rầu, cáu kỉnh dường như liên quan đến mãn kinh, những triệu chứng khác thì ít rõ ràng hơn. Các cuộc nghiên cứu đã có những khó khăn vì nhiều lý do. Ðầu tiên, thay đổi tính khí bắt đầu rất bình thường đến nỗi đôi khi thật khó khăn để người phụ nữ biết được có phải do mãn kinh gây ra không. Ngoài ra, trước những vấn đề phức tạp hơn nữa, người phụ nữ có thể phải chịu đựng sự mệt mỏi làm tâm trạng càng nặng nề hơn. Nhiều triệu chứng khác kết hợp trong mãn kinh như hay thay đổi tâm trạng, có thể thật sự kèm theo rối loạn giấc ngủ. Ngày nay những nghiên cứu đang cố gắng xác định yếu tố nào ảnh hưởng đến rối loạn tâm tính trong mãn kinh. Những yếu tố nghi ngờ và đang được phân tích tác động của chúng lên sự thay đổi tính khí trong mãn kinh bao gồm trình độ học vấn, mức độ rèn luyện thân thể, hệ thống hỗ trợ gia đình và tiền căn trầm cảm.

Triệu chứng muộn

Triệu chứng ở âm đạo

Những triệu chứng ở âm đạo có khuynh hướng bắt đầu vài năm sau tắt kinh. Những phụ nữ ở thời kỳ hậu mãn kinh (thời hạn để họ hoàn tất giai đoạn chuyển tiếp) có thể bị khô âm đạo, ngứa ngáy, kích thích vì thiếu estrogen.

Loãng xương
Loãng xương là hiện tượng suy giảm chất lượng xương gây tăng nguy cơ gãy xương. Loãng xương làm tiêu Calcium và protein của xương, hậu quả hoặc là chất lượng xương bất thường hoặc là tỷ trọng xương giảm, hoặc cả hai. Estrogen mất dần qua nhiều năm, như sau thời mãn kinh, là nguyên nhân thường gặp nhất và đã được chứng minh chắc chắn của loãng xương.

Quá trình loãng xương xảy ra âm thầm trong nhiều năm. Vài xương gãy phát hiện nhiều năm sau. Vì vậy nhiều bệnh nhân không thể nhận biết được bệnh loãng xương của mình cho đến khi bị đau vì xương gãy. Triệu chứng trên liên quan đến vị trí xương gãy.

Bệnh tim

Bệnh tim là kẻ giết người số 1 của phụ nữ sau mãn kinh. Một nửa phụ nữ sau mãn kinh tiến triển đến bệnh tim và 1/3 trong số họ tử vong. Mặc dù sự tấn công của bệnh tim ở phụ nữ chậm hơn ở nam khoảng thập niên, nhưng xuất độ bệnh tim lại tăng sau mãn kinh. Hơn nữa, thật sự có nhiều phụ nữ chết vì bệnh tim hơn đàn ông. Là phụ nữ trên 55 tuổi cũng là một trong những nguy cơ bệnh tim.

Những chọn lựa điều trị mãn kinh là gì?

Ðiều trị mãn kinh có thể cơ bản được chia theo những triệu chứng xuất hiện ở phụ nữ mãn kinh trong một thời gian đặc hiệu.

Ðiều trị triệu chứng sớm

Xuất huyết âm đạo bất thường

Trước khi điều trị, bác sĩ phải loại trừ nguyên nhân xuất huyết âm đạo bệnh lý. Người phụ nữ ở giai đoạn chuyển tiếp có xu hướng chảy máu dữ dội khi dùng liệu pháp estrogen. Vì vậy thuốc ngừa thai uống được dùng cho phụ nữ giai đoạn chuyển tiếp để điều hòa chu kỳ kinh của họ, làm giảm sự nóng bức và cũng như ngừa thai. Thuốc ngừa thai uống được xem như an toàn cho phụ nữ không hút thuốc.

Bốc hỏa

Lựa chọn thuốc điều trị hiện tượng này tuỳ thuộc vào người phụ nữ còn có kinh hay không. Ðối với người có chảy máu không dự đoán được và bốc hỏa chuyển tiếp, thuốc ngừa thai thường được dùng (trên 50 tuổi) để điều chỉnh cả xuất huyết âm đạo bất thường lẫn bốc hỏa. Ðối với người hết kinh, hiện tượng nóng này có thể được điều trị bằng dạng estrogen uống hay qua da. Cả hai dạng trên đều có sẵn hoặc là estrogen đơn thuần hoặc estrogen kết hợp progesterone. Tất cả liệu pháp kể trên, hoặc dạng uống hoặc qua da đều có hiệu quả giảm tần suất và độ nặng của bốc hỏa. Nhìn chung, phương pháp điều trị này làm giảm tần suất nóng bức lên đến 80-90%.

Triệu chứng tâm trạng

Dù là u uất, bứt rứt, hay buồn rầu thường đặc trưng cho mãn kinh, những nghiên cứu đang thực hiện khẳng định các triệu chứng này thực sự do mãn kinh chống lại điều kiện khác như trầm cảm. Ngay cả những phụ nữ được khắc phục tâm trạng bứt rứt bằng liệu pháp hormone dạng uống, thì liệu pháp đơn thuần này không đủ đối với những người thật sự trầm cảm (trầm cảm thật sự sẽ đòi hỏi thuốc an thần khác với thuốc dùng cho mãn kinh). Do đó, những phụ nữ có triệu chứng đáng kể nên được đánh giá bởi bác sĩ để loại trừ trầm cảm và bệnh lý khác.

Ðiều trị triệu chứng muộn

Triệu chứng ở âm đạo

Trước khi được điều trị về bứt rứt ở âm đạo, nóng và ngứa ngáy, người phụ nữ nên được khám bởi bác sĩ, bao gồm khám khung chậu để xác định triệu chứng trên do thiếu hụt estrogen.

Có những phương pháp điều trị tại chỗ và dạng uống. Ðiều trị tại chỗ bao gồm đặt vòng, kem thoa, hay thuốc đặt. Ðiều trị dạng uống bao gồm rất nhiều loại estrogen đơn thuần, hay estrogen kết hợp progesterone. Cả hai phương pháp trên đều có hiệu quả làm giảm triệu chứng ở âm đạo và đôi khi kết hợp 2 phương pháp cho cùng mục đích điều trị. Ở phụ nữ mà estrogen uống hay đặt âm đạo không phù hợp như người bị ung thư vú, người không muốn dùng, thì có những chất bôi trơn âm đạo. Tuy nhiên, hiệu quả không bằng 2 loại trên.

Loãng xương

Mục tiêu điều trị loãng xương là ngăn ngừa không cho gãy xương bằng cách làm ngưng hiện tượng mất xương và tăng tỷ trọng và độ dày xương. Mặc dù phát hiện và điều trị sớm có thể làm giảm nguy cơ gãy xương. Không có điều trị nào chữa hết hoàn toàn. Nói cách khác, khó lòng tạo lại xương đã bị yếu đi bởi loãng xương. Vì vậy phòng ngừa loãng xương quan trọng như điều trị. Phương pháp điều trị và phòng ngừa gồm :

§ Thay đổi cách sống như bỏ thuốc lá, giảm rượu, tập thể dục đều đặn, dùng chế độ ăn cân đối và đầy đủ calcium và vitamine D.

§ Liệu pháp hormone cho những người sau mãn kinh và những người có lượng estrogen thấp. Người dùng nội tiết tố trong thời gian ngắn (<5 năm), điều chỉnh hiện tượng bốc hỏa sẽ có thể giảm hiệu quả chống loãng xương suốt thời gian họ sử dụng thuốc này. Những thuốc an toàn, hiệu quả không phải hormone có thể được dùng ở người khi ngưng dùng nội tiết tiết tố và ở người không dùng nội tiết tiết tố.

§ Thuốc làm ngưng mất xương và tăng độ bền của xương như alendronate (Fosamax), risedronate (Actonel), raloxifene (Evista), và calcitonin (Calcimar).

Bệnh tim

Mặc dù trước đây estrogen uống được xem là giảm nguy cơ bệnh tim ở phụ nữ sau mãn kinh, theo nghiên cứu với số lượng phụ nữ đủ lớn (cụ thể như Hội sức khoẻ ban đầu phụ nữ) đã có sẵn. Nhà nghiên cứu cho rằng estrogen không bảo vệ chống lại bệnh tim ở phụ nữ chưa bị bệnh, cũng như ở phụ nữ đã biết có bệnh tim. Thật vậy, người bị bệnh tim bắt đầu điều trị hormone có thể tăng nguy cơ suy tim trong năm đầu tiên khi bắt đầu sử dụng. Trong tương lai gần, chúng ta sẽ có nhiều những nghiên cứu để chúng ta có thể biết kết quả của Hội sức khoẻ ban đầu phụ nữ có thể mở rộng cho những loại, chế phẩm thay thế nội tiết HT khác, và kết quả này có thể áp dụng để dán tốt như dạng uống. Tóm lại, nội tiết tố dạng uống không phù hợp bảo vệ bệnh tim nhưng hiển nhiên phù hợp với phụ nữ bị bốc hỏa, có ý định dùng ngắn hạn và không có chống chỉ định khác.

Tóm lược về mãn kinh

      • Mãn kinh là thời kỳ xảy ra trong đời sống người phụ nữ khi chức năng buồng trứng suy giảm. Buồng trứng hay tuyến sinh dục nữ là một trong hai tuyến sinh dục ở phụ nữ.
      • Quá trình mãn kinh không xảy ra ngày một ngày hai, mà là quá trình lâu dài. Thời kỳ chuyển tiếp sang mãn kinh này khác nhau ở mỗi người.
      • Tuổi trung bình mãn kinh là 51. Không có xét nghiệm nào phát hiện khi nào người phụ nữ mãn kinh.
      • Tuổi bắt đầu có kinh không liên quan đến tuổi bắt đầu mãn kinh.
      • Phụ nữ gọi là mãn kinh khi không có kinh trong 12 tháng mà không có lý do nào làm tắt kinh.
      • Triệu chứng mãn kinh được chia ra là triệu chứng sớm và muộn. Triệu chứng sớm gồm chảy máu âm đạo bất thường, bốc hỏa và thay đổi tính khí. Triệu chứng muộn gồm khô âm đạo, loãng xương và bệnh tim.
      • Ðiều trị mãn kinh liên quan trực tiếp đến triệu chứng xuất hiện ở những phụ nữ mắc phải.

                                                                      BS.ĐÀO CHUM

 
Leave a comment

Posted by on April 2, 2008 in Mãn kinh

 

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: