RSS

TRẺ EM BỊ BẮT NẠT

31 Dec

Trước giờ con bạn luôn thích đi học, nhưng gần đây bé cứ né tránh việc đến trường. Đau dạ dày và những căn bệnh bí ẩn khác xuất hiện vào buổi tối và trầm trọng hơn vào sáng hôm sau lúc bé phải lên xe buýt đi học. Có lẽ chuyện không hề liên quan đến việc rối loạn tiêu hoá do bữa ăn tối qua. Bé có thể đang phát ốm vì lo bị bắt nạt ở trường.

  Kẻ bắt nạt làm tiêu tan niềm vui đến trường-nơi hay xảy ra nạn bắt nạt nhất. Chúng có thể xuất hiện trên xe buýt, ở tủ khoá hay xông vào phòng tắm, mang theo sự kinh hoàng và làm cho nạn nhân phải lo lắng suốt cả ngày.

Trẻ em bị bắt nạt thường suy sụp và nếm mùi tự ái, trong khi điều đó lại khiến kẻ bắt nạt tiếp tục lộng hành, tiêu cực và chống lại xã hộ, tác động đến trẻ em và cả người lớn. Kẻ bắt nạt chính họ cũng từng bị bắt nạt, thường ăn hiếp những người khác để thấy mình mạnh hơn, có quyền lực điều khiển hơn. Chúng thường gây thù địch với người khác và cứ thế lặp lại.

           Đáng buồn thay, nạn bắt nạt ngày càng lan rộng. Theo điều tra về sức khoẻ và ý kiến trẻ em năm 2004 tại Mỹ, 86% trong số 1200 trẻ từ 9-13 tuổi được phỏng vấn nói rằng chúng biết bạn bè khác bị bắt nạt, 48% đã từng là nạn nhân và 42% từng bắt nạt bạn mình ít nhất một lần.

          Nếu con bạn là nạn nhân, bạn hãy lắng nghe và giúp đỡ con, giảm bớt những lời đe dọa và nỗi sợ hãi. Nếu con bạn bắt nạt người khác, hãy giảng cho bé hiểu đó là hành động không thể chấp nhận và tìm cách chấm dứt việc này.

Những cách bắt nạt khác nhau

          Hành vi bắt nạt không dễ  xác định. Làm sao biết được ranh giới giữa những lời chọc ghẹo không ác ý và bắt nạt? Mặc dù lời chọc ghẹo khiêu khích có khi giống như bắt nạt vì nó làm cho người ta giận dữ, bối rối; lời chọc ghẹo ít hằn học hay thù địch, để gây cười hơn là gây hại. Chọc ghẹo để xúc tiến mối quan hệ, không nên nhìn nó một phía như một lời hăm dọa.

          Một con mắt bầm đen là dấu hiệu khá rõ ràng để biết con đang bị bắt nạt. Còn có nhiều cách khác dễ nhận biết:

*Bắt nạt qua mạng: một hiện tượng tương đối mới-xuất hiện cùng với sự tiến bộ của công nghệ truyền thông. Qua email, tin nhắn, Internet, chat, camera điện tử, kẻ bắt nạt gởi và lan truyền những hình ảnh hay tin nhắn gây sợ hãi. Chúng sử dụng công nghệ này để quấy rối nạn nhân mọi lúc, trên diện rộng và nhanh chóng.

*Khủng bố tâm lý:tinh vi hơn, xoay quanh việc cô lập hay loại trừ trẻ em khỏi những hoạt động, phong trào(tránh xa nạn nhân ở nhà ăn, hay chuyến đi chơi) hay tung tin đồn nhảm. Hình thức này hay gặp ở con gái.

*Khủng bố bằng bạo lực: Đúng nghĩa với từ “bắt nạt”, gồm đấm đá nhau, cắn nhau, đục vào mặt, nắm tóc hay đe dọa bạo lực.

*Khủng bố phân biệt chủng tộc, tôn giáo:bằng những lời gièm pha về chủng tộc, tôn giáo cử chỉ gây công kích hay cười nhạo văn hoá truyền thống.

*Khủng bố tình dục: gồm những va chạm thân thể thái quá hay những lời bình phẩm thiếu tôn trọng.

*Khủng bố bằng miệng: gồm việc chửi tên, chửi họ, nói bóng nói gió, nói móc hay cười nhạo người khác.

         Còn nữa, ngoài những định nghĩa chung trên, khủng bố thường xảy ra nhất giữa nam sinh, nhưng có thể xảy ra ở cả nam lẫn nữ. Nhưng cách khủng bố của nam và nữ khác nhau. Nữ có xu hướng đụng chạm vào nổi đau tâm lý. Ví dụ như tẩy chai nạn nhân bằng cách không cho ai ngồi chung bàn trong phòng ăn, làm ngơ ở sân chơi, hay xa lánh nạn nhân trong một buổi tiệc. Nam thì ít tinh vi hơn, chúng khủng bố bằng bạo lực. Ví như chúng có khuynh hướng sỉ nhục nạn nhân ở sân chơi sau đó lờ đi. Thay vì cách ly nạn nhân khỏi phòng thể dục, chúng ném bóng vào người nạn nhân hết lượt này đến lượt khác một cách tàn nhẫn.

TẠI SAO XẢY RA BẮT NẠT?

              Có nhiều lý do để trẻ bắt nạt người khác. Thường nhắm vào những người khác biệt với chúng. Sau đó chúng tìm cách khai thác những khác biệt. Chúng chọn nạn nhân là những người không biết trả đũa. Đó là những đứa trẻ béo phì, đeo kính hay ngoại hình dị hợm như tai to, mụn nhiều, thường đó là những điều mà chúng hay bỡn cợt. Khác biệt không chỉ dừng lại ở ngoại hình. Những đứa học giỏi hơn hay dở hơn, những đứa trẻ nhát gan, bất an là đối tượng của bọn bắt nạt.

             Kẻ bắt nạt có hành động thái quá thường gặp hoàn cảnh khó khăn ở nhà như cha mẹ ly dị, kẻ bắt nạt có thể không nhận ra hành động của mình làm tổn thương người khác như thế nào, nhưng có một số lại biết vì chúng cũng đã từng bị bắt nạt, có khi rất nặng nề. Vài kẻ khủng bố nghĩ hành vi của mình là bình thường vì chúng xuất thân từ gia đình mà mọi người trong đó thường nổi nóng, la hét và chửi tên. Chúng lặp lại những gì chúng thấy. Chúng cũng bị tổn thương lòng tự trọng giống như nạn nhân mà chúng đang hành hạ.

            Dù nguyên nhân là gì đi nữa,  những kẻ bắt nạt thường ăn hiếp người khác để giải toả chuyện riêng của chúng. Đôi khi chúng tấn công trẻ em vì chúng cần một nạn nhân dễ xúc động hay yếu ớt để tự tán thưởng, tự cho mình mạnh, lộng hành và điều khiển người khác. Có những kẻ khủng bố to lớn khỏe mạnh hơn nạn nhân, nhưng cũng có những kẻ khủng bố đủ loại khổ người và hình hài. 

DẤU HIỆU NÀO CHO THẤY TRẺ ĐANG BỊ BẮT NẠT?

       Tất nhiên những vết trầy xướt, sưng bầm là dấu hiệu biết nói cho thấy con bạn đang bị bắt nạt, còn có những dấu hiệu khác kém rõ ràng hơn, đó là:

-bịa ra những căn bệnh khó hiểu để khỏi đến trường

-bỏ quên đồ đạc hoặc tiền bạc

-ngủ không yên

 – đái dầm

-dễ cáu kỉnh kích động

-kém tập trung

-thay đổi thói quen hằng ngày

-gặp khó khăn trong sinh hoạt ở trường

 Trẻ bị khủng bố có thể gây ra những hậu quả lâu dài, ảnh hưởng đến việc hình thành mối quan hệ xã hội khi bé đến tuổi thiếu niên hay trưởng thành.Thậm chí dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng như suy sụp hoặc bị lợi dụng tài sản. Ngoài ra nạn nhân của khủng bố còn bị nếm mùi sợ hãi và trì trệ.

LÀM GÌ KHI CON BỊ KHỦNG BỐ?

Hãy lắng nghe-đó là cách tốt nhất để động viên con. Hãy trò chuyện và thể hiện sự quan tâm đến con bạn. Bé có thể bị tổn thương khi nói về nạn khủng bố và nó đã tác động đến bé như thế nào. Việc bày tỏ tình thương và động viên con là rất quan trọng.

             Nếu bạn phát hiện con bị khủng bố, đừng nổi giận- chỉ làm nặng nề thêm thôi. Biết rằng bạn giận là không có gì sai, nhưng đừng để con bạn thấy, vì điều đó có thể làm con hiểu sai và thất vọng. Hãy hiểu và trân trọng cảm giác của con, đừng bao giờ gạt bỏ. Bạn cũng nên trấn an con rằng đó không phải lỗi của bé. Hãy giải thích rằng những kẻ khủng bố thường lầm lỗi và bất hạnh, không thấy hài lòng về chính mình.

            Hãy cân nhắc hỏi bé những câu hỏi thấu đáo như:

-Trên đường đi đến trạm xe buýt hay từ trường về nhà con thấy thế nào?

-Khi xe buýt chạy bận đi và bận về có chuyện gì không?

-Sân  trường giờ ra chơi hay tan trường có gì vui không?

-Sinh hoạt trong phòng ăn và trên hành lang như thế nào?

-Có ai ở hàng xóm hay ở trường hăm dọa con không?

-Bạn bè có ai email, nhắn tin đe dọa, sỉ nhục làm con buồn không?

Cách tiếp cận như thế giúp con bạn dễ chia sẻ với bạn hơn về nạn bắt nạt vì nó không mang tính riêng tư mà còn nhấn mạnh những đứa trẻ khác cũng có thể bị như vậy.

                Đối với trẻ nhỏ có thể dụ chúng bằng tranh ảnh hay búp bê. Trẻ lớn thì lại cần phải hỏi chúng trực tiếp, ví như bảo chúng nói về bạn bè và kẻ xung khắc.

               Nhưng chỉ bảo cho con phải giải quyết nạn bắt nạt như thế nào lại là chuyện khác. Cuộc điều tra quốc gia về sức khỏe và ý kiến trẻ em cho thấy 46% trẻ được khảo sát từng bị bắt nạt, đã đối phó lại bằng cách đánh trả, chỉ làm cho mọi việc tệ thêm. Nam sinh thường chọn cách đánh trả(53% nam, 38%nữ), trong khi nữ thì lại nói với người lớn(32% nữ, 19%nam).

               Phương cách tốt nhất để giúp con giải quyết nạn bắt nạt là giúp con tìm lại chân giá trị của mình, hồi phục lòng tự trọng và bảo vệ con khỏi bị bắt nạt bằng những cách sau:

Kiềm nén cơn giận : khó chịu khi bị quấy rối là điều rất tự nhiên, nhưng đó lại chính là điều mà bọn khủng bố nhắm đến. Giận dữ và bạo lực không giải quyết được vấn đề mà chỉ làm tệ hơn. Bọn khủng bố muốn điều khiển sự xúc động lo lắng của con bạn. Mỗi lần chúng nhận được sự phản ứng từ con bạn chỉ làm đổ thêm dầu vào lửa. Sự giận dữ chỉ làm cho bọn chúng thấy mạnh hơn.

Đừng dùng bạo lực để khủng bố ngược lại: hãy giảng cho bé hiểu là không nên đấm đá xô đấy để giải quyết bọn bắt nạt. Không chỉ làm tăng thêm hiềm khích, con bạn cũng sẽ không thể lường được kẻ khủng bố sẽ trả đũa như thế nào. Tốt nhất là cứ đi với bạn bè, ở nơi an toàn và nhờ người khác giúp đỡ.

Hành động dũng cảm, bỏ đi và làm ngơ bọn bắt nạt: hãy bảo bé nhìn thẳng vào mắt kẻ bắt nạt và nói “ tôi muốn bạn dừng chuyện này lại ngay”, khuyên  bé bỏ đi và làm ngơ những lời chửi rủa. Hãy khuyến khích con cứ ngẩn cao đầu mà đi. Đó là lời nhắn rằng bé không dễ bị ăn hiếp. Kẻ bắt nạt lộng hành nhờ phản ứng của nạn nhân. Khi con bạn bỏ đi hoặc xao lãng những tin nhắn, email xúc phạm bé đã nói với chúng rằng bé không thèm quan tâm. Sớm hay muộn gì kẻ bắt nạt sẽ chán và không thể làm phiền con bạn nữa.

Hãy hài hước: nếu con bạn bị ăn hiếp, mà không thể quay lưng bỏ đi bình tĩnh được, hảy bảo bé chọc cười hay ca tụng để kẻ bắt nạt không biết đường đỡ.

Nói với người lớn : nếu bé bị bắt nạt, hãy giải thích cho bé biết cần phải nói với người lớn: thầy cô, hiệu trưởng, cha mẹ, nhân viên ở căntin trường đều có thể giúp bé. Nghiên cứu cho thấy trường nào có hiệu trưởng thẳng tay với nạn bắt nạt thì ít xảy ra hơn.

Chia sẻ với người khác:Với nhà tư vấn, thầy cô hay bạn bè- bất kỳ ai bé có thể nương tựa. Đó là cách tốt giải thoát khỏi nỗi sợ hãi và thất vọng khi bé bị bắt nạt.

Sức mạnh bè bạn: hãy lên danh sách những người bạn của bé hoặc nhóm bạn, bé và bạn bè có thể chống lại nạn bắt nạt. Kẻ bắt nạt nghĩ mình là kẻ mạnh, xét cho cùng chúng thường bắt nạt bạn bè cùng trang lứa. Nếu một người trong nhóm bị ăn hiếp, hãy bảo con bạn nói với kẻ bắt nạt rằng đó là hành vi không thể chấp nhận và không thể cư xử như thế với người khác. Việc này đặc biệt có hiệu quả khi con bạn chơi chung nhóm ( khi có một người trong nhóm của con bạn bắt nạt hay tẩy chai bạn khác). Bảo bé chơi thành nhóm 2 hoặc 3 người đi chung đường đến trường, chung xe buýt, trên hành lang hay ở căn tin – bất cứ  chỗ nào kẻ bắt nạt có thể xuất hiện. Và bé cũng nên làm tương tự khi có bạn mình bị bắt nạt. Khi một người gặp nạn, cả nhóm sẽ cùng hỗ trợ nhau để chống lại bọn khủng bố.

  Phát huy tình bạn bè bằng cách gia nhập các tổ chức xã hội, câu lạc bộ, hoặc chương trình thể thao. Khuyến khích bé làm quen bạn hàng xóm. Kết bè kết nhóm giúp con bạn tự tin và tích cực hơn.

       Tất nhiên bạn cũng nên ngăn ngừa những vụ bắt nạt. Bằng cách đến trường với con, nói với giáo viên, giám thị hay hiệu trưởng. An toàn trường học là việc chung của mọi người. Nếu đã thử những phương pháp trên mà vẫn thấy cần phải nói chuyện với phụ huynh của kẻ bắt nạt, tốt nhất hãy thông qua văn phòng trường, nhờ giáo viên để làm trung gian.

NẾU CON BẠN BẮT NẠT NGƯỜI KHÁC:

          Bạn có thể sốc khi biết, nhưng quan trọng là bạn nên giữ bình tĩnh tránh chỉ trích. Vì như thế sẽ làm mọi việc tệ hơn. Bạn có thể tác động tốt hơn đến con bằng thái độ thất vọng chứ không phải giận dữ.

          Thường việc bé bắt nạt bạn xuất phát từ cảm giác không an toàn hoặc không hạnh phúc của bé. Hãy khám phá xem con bạn đang bận lòng vì điều gì. Trẻ em bắt nạt người khác thường không dám thú nhận, bạn cần tìm cách hỏi con bằng những câu hỏi thẳng thắn sau:

          -Con nghĩ sao về mình?

          -Con thấy đến trường, ở nhà như thế nào? vui không?

          -Con có đang bị ai bắt nạt không?

          -Con quan hệ với bạn bè tốt chứ?

          -Con nghĩ sao khi bị cho là kẻ bắt nạt?

          -Tại sao con bắt nạt bạn?

          -Con sẽ làm gì để dừng việc này?

              

Hỏi đến tận cùng lý do bé  bắt nạt bạn bè, bạn cũng có thể sắp xếp cuộc hẹn với giám thị hay chuyên gia sức khoẻ tâm lý ( bác sĩ của bé sẽ gợi ý người có thể giúp bé) .

             Nếu bạn nghi con mình là một kẻ bắt nạt, việc quan trọng là cố gắng sửa đổi bé. Xét cho cùng, bắt nạt là một hành vi bạo lực, thường dẫn đến hành động chống lại xã hội, bạo lực khi bé lớn lên. Trên thực tế, một học sinh lớp bốn trở đi bắt nạt bạn bè thì thường có tiền án phạm tội đến năm 30 tuổi. Kẻ bắt nạt ở tuổi thiếu niên thường bị bạn bè trang lứa xa lánh và mất đi tình bạn sau này. Kẻ bắt nạt còn học hành sa sút, có thể không có thành công về sự nghiệp và quan hệ xã hội bằng người khác.

 

GIÚP CON CHẤM DỨT VIỆC BẮT NẠT BẠN

           Không phải mọi vụ bắt nạt điều có căn nguyên từ những trục trặc trong  gia đình, do đó việc thăm dò thái độ hành vi và đối nhân xử thế của bé ở nhà là một việc nên làm. Nếu con bạn phải sống trong những lời chửi rủa của chính anh chị em ruột, của bạn  hay cha mẹ của bạn mà bé bắt nạt khi ra khỏi nhà. Bé có thể sẽ trở nên hung hăng và thích hành hạ người khác. Khi bắt nạt người khác, bé thấy mình có khả năng điều khiển kẻ yếu. Nếu cứ phải nghe những lời trêu chọc, ở nhà hay ở trường, bé có thể bị tổn thương lòng tự trọng, bé sẽ cảm thấy không được an toàn. Bé giải tỏa bằng cách đỗ lỗi cho kẻ khác về những khiếm khuyết của mình. Hành hạ người khác làm bé cảm thấy tiếp thêm được sức mạnh.

Tất nhiên sẽ có những lúc bạn chỉ ra lệnh nhưng bé lại hiểu ngầm là bạn đang chỉ trích, ví dụ như :”Cha mẹ đã dặn con đổ rác rồi, nhưng con lại quên, cả nhà sẽ bị nhốt trong mùi rác thối này suốt một tuần”. Hãy cẩn thận đừng để những lời nói của bạn thiên về phê bình con người hơn là hành vi. ”Con lười quá, chắc là con giả vờ quên việc nhà để khỏi phải bẩn tay”. Hãy phê bình vào hành động không thể chấp nhận hơn là phê bình chính con.

Gia đình hãy là thiên đường bình an cho bé, không nên làm cho bé cảm thấy không thoải mái, gay gắt hay bị chỉ trích từ gia đình hay những người thân yêu.

Để duy trì không khí gia đình đầm ấm, có nhiều cách sau để bạn khuyên bé bỏ bắt nạt người khác:

           Giải thích rằng bắt nạt là việc nghiêm trọng : nói với bé bạn sẽ khó tha thứ việc bắt nạt người khác, và rằng việc đó sẽ gây ra nhiều hậu quả. Ví dụ như nếu con bắt nạt qua mạng, bé sẽ không được tiếp xúc với công nghệ mà bé đang sử dụng để hành hạ người khác nữa (máy vi tính, máy nhắn tin hoặc điện thoại). Hay chỉ cho bé những trang web phát hiện và triệt tiêu nạn bắt nạt. Những hành động kỷ luật gồm nghiêm cấm như lệnh giới nghiêm nếu bé bắt nạt bạn ở bên ngoài, cắt quyền lợi của bé nhưng vẫn giành lại được nếu bé thôi không bắt nạt bạn nữa và tự nguyện giúp đỡ những bạn kém may mắn.

            Dạy bé cư xử với những người khác biệt một cách trân trọng và tử tế: dạy bé mở rộng vòng tay để giúp đỡ chứ không chế nhạo người khác, tạo sự khác biệt (về trình độ, tôn giáo, ngoại hình, nhu cầu, giới tính, hoàn cảnh kinh tế). Giải thích rằng mỗi người đều có quyền lợi và tình cảm riêng.

           Tìm xem bé có bạn là kẻ bắt nạt không: nếu có, hãy tìm nhóm bạn can thiệp, nhờ hiệu trưởng, giám thị và thầy cô.

          Đừng nổi nóng với con, giúp con hành động không dùng bạo lực.

          Quan sát cư xử của con với người khác và chỉ dạy bé làm điều hay lẽ phải: dạy bé cách xử sự tốt luôn hiệu quả hơn kỷ luật nặng nề.

        Nói với hội đồng trường giúp đỡ con bạn thay đổi thái độ chưa tốt :hãy luôn giữ liên lạc với họ.

         Hãy đặt ra những mục tiêu khả thi và đừng mong bé thay đổi một sớm một chiều.

        Khi con bạn biết cách hoàn thiện cư xử của mình, hãy trấn an bé rằng bạn luôn yêu  thương bé, nhưng không yêu hành vi kia.

GIÚP ĐỠ NGƯỜI BỊ BẮT NẠT VÀ KẺ BẮT NẠT

         Việc rất quan trọng là khuyên con chia sẻ với người khác để được khuyên và giúp đỡ. Ngoài việc nói với giáo viên, bạn có thể nhờ giám thị ở trường hay bác sĩ của bé gợi ý tư vấn bác sĩ tâm lý.

Có thể bạn muốn nói với hiệu trưởng về việc kỷ luật đối với nạn bắt nạt. Ví như hình phạt hay nơi sẽ xét xử (ở sân nhỏ với sự giám sát của giám thị, hay ở cầu thang). Có thể nhờ can thiệp đến hội phụ huynh học sinh, đội giám thị, hội đồng trường. Nếu trường học của con bạn chưa có, hãy khởi động chương trình chống bắt nạt. Nếu môi trường học tập của bé không quan tâm đến nạn bắt nạt, có khi cần phải chuyển trường cho bé.

                                                                   BS.PHÙNG HOÀNG ĐẠO

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: