RSS

TÂM LÝ TRẺ KHI ĐẾN KHÁM BÁC SĨ

31 Dec

Nhiều đứa trẻ trở nên lo lắng và sợ hãi khi biết rằng mình sẽ phải đi khám bác sĩ. Cho dù phải khám bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu hay một bác sĩ chuyên khoa, cho dù là khám định kì, bị ốm hay các vấn đề đặc biệt, trẻ vẫn có vẻ sợ và thậm chí một số trẻ còn cảm thấy có lỗi.

Một số trường hợp trẻ dễ dàng bộc lộ và bày tỏ những cảm giác sợ hãi và có lỗi của mình. Nhưng một số khác lại che dấu kín đáo và không chịu nói ra. Khi chuẩn bị cho trẻ đi khám bệnh, bạn có thể giúp trẻ biểu lộ và khắc phục nỗi sợ hãi của chúng.

Mối lo ngại chung của trẻ khi đi khám sức khỏe

         Sự ngăn cách: Trẻ thường lo rằng cha mẹ sẽ để mình riêng trong phòng khám và ngồi đợi ở bên ngoài. Cảm giác này diễn ra suốt quá trình khám đầy bí ẩn và là nỗi sợ của hầu hết những trẻ dưới 7 tuổi, nhưng cảm giác này càng khủng khiếp hơn đối với những đứa trẻ lớn hơn từ 12-13 tuổi.

         Đau: Trẻ lo lắng rằng một phần của việc thăm khám hay các thao tác y khoa có thể sẽ gây đau. Đặc biệt trẻ rất sợ tiêm chích, nhất là đối với lứa tuổi 6-12 tuổi.

         Bác sĩ: Đáng tiếc, một trong những mối quan tâm của trẻ có lẽ là thái độ của người thầy thuốc. Một đứa trẻ có thể hiểu sai về chất lượng cuộc kiểm tra sức khỏe như tốc độ, hiệu quả hay một thái độ khách quan, và làm cho trẻ trở nên bướng bỉnh, không thích và từ chối khám.

         Điều chưa biết: Trẻ không chỉ lo lắng về những điều chưa biết mà còn sợ rằng bệnh của mình còn trầm trọng hơn những gì ba mẹ nói. Một số trẻ bệnh nhẹ lại hoài nghi rằng chúng phải phẫu thuật hay nhập viện, một số khác lại lo sợ rằng mình sẽ chết.

Là cha mẹ, bạn có thể giúp động viên trẻ biểu lộ nỗi sợ hãi và sử dụng từ ngữ mà trẻ có thể hiểu được và không hiểu sai. 

Trẻ có cảm thấy có lỗi về căn bệnh của mình không?

Trẻ thường che dấu những cảm giác tội lỗi. Chúng tin rằng căn bệnh hay tình trạng của mình là sự trừng phạt vì đã làm việc sai trái hay cẩu thả. Để minh họa cho điều này, một chuyên gia tâm thần học nhi khoa, bác sĩ John E. Meeks đã công bố một công trình nghiên cứu về những trở ngại trong lĩnh vực chỉnh hình nhi. Trẻ được phỏng vấn rằng theo chúng điều gì đã gây ra sự tàn phế của mình. Dù mọi đứa trẻ đều bị tàn tật khi chào đời nhưng hầu hết đều trả lời rằng chính sự không vâng lời cha mẹ là nguyên nhân gây ra điều này.

Những đứa trẻ mang cảm giác tội lỗi có thể tin rằng khám sức khỏe cũng là một phần của sự trừng phạt này.

 Tôi có thể làm gì để giúp trẻ?

         Giải thích mục đích của việc khám sức khỏe: Nếu việc đến gặp bác sĩ để khám sức khỏe định kì, hãy giải thích với trẻ rằng đó là một cuộc kiểm tra tốt cho trẻ, trong đó “bác sĩ sẽ kiểm tra xem con tăng trưởng và phát triển như thế nào. Bác sĩ sẽ hỏi con và khám cho con để chắc rằng con hoàn toàn khỏe mạnh và con sẽ có cơ hội thắc mắc nhiều điều với bác sĩ về sức khỏe của mình”. Căng thẳng khiến trẻ phải đi khám bác sĩ nhiều lần.

Nếu trẻ đi khám để chẩn đoán và điều trị bệnh hay một tình trạng khác, hãy giải thích bằng những từ ngữ nhẹ nhàng rằng “bác sĩ cần khám cho con để tìm cách làm ổn định bệnh và giúp con khỏe hẳn”.

         Quan tâm đến cảm giác có lỗi của trẻ: Trẻ thường che dấu cảm giác tội lỗi khi  mang bệnh hay có một vấn đề phải đi khám bác sĩ. Hãy thảo luận với trẻ về căn bệnh hay tình trạng trẻ đang mắc phải bằng những lời lẽ nhẹ nhàng và cam đoan với trẻ rằng đó không phải là lỗi của chúng:”Con không làm bất cứ điều gì có lỗi, và căn bệnh này vẫn hay xảy ra với những đứa trẻ khác” và “chúng ta thật may mắn khi bác sĩ có thể tìm ra nguyên nhân và biết cách giúp chúng ta khỏe hẳn”.

Nếu vợ (chồng) bạn, hay hàng xóm, bạn bè cũng mắc phải căn bệnh này, hãy chia sẻ thông tin với họ. Trẻ sẽ thấy an tâm hơn khi biết bạn và nhiều người khác đã vượt qua được chứng bệnh đó.

Nếu con bạn cần được bác sĩ điều trị bệnh mà kết cục làm cho chúng bị những đứa trẻ khác (thậm chí những người lớn) nhạo báng hay ghét bỉ thì bạn phải tăng nỗ lực gấp đôi để xóa đi nỗi xấu hổ và mặc cảm của con. Những ví dụ về những bệnh lý mà trẻ hay bị người khác hiểu lầm như đầu có chi, giun kim làm trẻ phải cào gãi và cảm thấy ngượng ngùng và cả tật đái dầm ban ngày. Ngay cả khi bạn tỏ ra rất thông cảm với trẻ thì trước khi đến khám bệnh bạn cũng cần cam đoan một lần nữa rằng tình trạng của con bạn không phải do lỗi của trẻ và những đứa trẻ khác cũng đã mang những căn bệnh như thế.

Dĩ nhiên, khi trẻ bị tổn thương sau khi coi thường những lời khuyên răn đúng đắn của cha mẹ, bạn cần chỉ ra (càng đơn giản càng tốt) mối quan hệ giữa nguyên nhân và hậu quả của hành vi và tổn thương. Tuy nhiên bạn vẫn nên cố gắng giải tỏa mặc cảm tội lỗi của trẻ. Bạn có thể nói ”có thể con không hiểu những nguy hiểm khi con làm việc đó, nhưng mẹ tin rằng bây giờ con đã hiểu và mẹ biết con sẽ không tái phạm nữa”.

Nếu trẻ vẫn tiếp tục không nghe lời răn dạy của bạn và lại bị tổn thương, hãy nói chuyện với bác sĩ. Một kiểu mẫu về cách cư xử gây rắc rối như vậy cần nhận được sự quan tâm thân thiện hơn. Trong bất kì trường hợp nào bạn cũng phải giải thích, đặc biệt là trẻ nhỏ, rằng đến khám bác sĩ không phải là sự trừng phạt đối với trẻ.

Trẻ phải chắc chắn hiểu rằng người lớn hay trẻ con đi khám bệnh đều như nhau, công việc của bác sĩ là giúp cho mọi người khỏe mạnh và ổn định bệnh.

         Nói với trẻ những điều chúng mong chờ

Khám định kì: Nếu đến khám định kì, bạn có thể lấy một con búp bê hay một con gấu bông để chỉ cho con bạn thấy cách mà các cô y tá đo chiều cao và cân nặng cho trẻ. Hãy chỉ con bạn cách bác sĩ nhìn vào miệng (cần đè lưỡi xuống bằng một que để nhìn cổ họng của trẻ trong vài giây), nhìn mắt và xem xét kĩ tai, và cách đặt ống nghe lên ngực và lưng của trẻ. 

Hãy giải thích rằng bác sĩ có thể gõ nhẹ hay đè mạnh xuống bụng trẻ để nghe và cảm nhận bên trong, có thể xem xét nhanh để thấy vùng kín của trẻ vẫn còn bình thường, có thể gõ nhẹ lên đầu gối và quan sát bàn chân trẻ.

Hãy để trẻ biết rằng những gì bạn nói với trẻ về vùng kín là hoàn toàn đúng, nhưng các bác sĩ, y tá và cha mẹ mới thỉnh thoảng phải kiểm tra toàn bộ thân thể của trẻ. Chỉ có những người này là ngoại lệ.

Các kiểm tra khác

Nếu trẻ đi khám bác sĩ vì có bệnh hay một tình trạng sức khỏe, hoặc nếu trẻ đi khám một bác sĩ chuyên khoa, có lẽ chính bạn cũng không biết phải chờ đợi những gì trong suốt quá trình khám.

Thông thường, khi bạn gọi điện để đặt hẹn, bạn có thể hỏi bác sĩ hay y tá phòng khám ở đâu. Sau đó bạn có thể dùng lời lẽ nhẹ nhàng, thích hợp với lứa tuổi của trẻ để giải thích về quá trình và mục đích của việc khám sức khỏe này. Con bạn sẽ cảm thấy an tâm hơn khi hiểu được chuyện gì đang xảy ra và tại sao khám sức khỏe lại cần thiết như vậy.

Đừng quá thành thật với trẻ. Hãy cho trẻ biết rằng khám sức khỏe sẽ làm cho trẻ lúng túng, bất tiện, hoặc thậm chí là đau, nhưng không làm cho trẻ hoảng sợ. Phải đảm bảo với trẻ rằng bạn luôn ở bên cạnh chúng và lần khám này thật sự rất cần thiết cho trẻ vì sẽ giúp ổn định hoặc tìm cách ổn định bệnh cho trẻ (Có thể người lớn thích khám bệnh mà không có cha mẹ bên cạnh, hoặc chỉ có cha, hoặc chỉ có mẹ. Sở thích này rất đáng được tôn trọng. Trẻ có thể đối diện với những trở ngại và đau đớn dễ dàng hơn nếu chúng biết trước điều này và trẻ sẽ tin bạn khi bạn thành thật với chúng.)

Hãy thú nhận với trẻ khi bạn không biết rõ về căn bệnh hay tình trạng của trẻ, nhưng phải đảm bảo rằng bạn cũng có thể hỏi ý kiến của bác sĩ về vấn đề của con mình. Hãy viết những câu hỏi của trẻ ra giấy.

Hãy giải thích cẩn thận với trẻ trước khi phải lấy máu đi xét nghiệm. Một số trẻ nhỏ cho rằng việc lấy máu sẽ lấy đi toàn bộ máu trong cơ thể chúng. Hãy cho trẻ biết rằng cơ thể con người chứa một lượng máu rất lớn, và chỉ cần lấy đi một tí máu để kiểm tra, thường không quá 1 hay 2 thìa cà phê.

Phải chắc chắn rằng trẻ thật sự hiểu rõ những vấn đề trên, rằng việc khám sức khỏe tuy làm trẻ lúng túng và khó chịu, nhưng không phải là một sự trừng phạt vì bất kì cách cư xử xấu hay thái độ không vâng lời của trẻ.

         Hãy để trẻ chú tâm trong lúc khám

Thu thập thông tin cho bác sĩ

Nếu bệnh của trẻ không cần phải cấp cứu, hãy để trẻ đưa thêm vào danh sách các triệu chứng mà bạn viết cho bác sĩ. Bao gồm các triệu chứng mà bạn quan sát thấy, cho dù đó là các triệu chứng có vẻ không có liên quan đến bệnh trạng sắp tới của trẻ. Trước khi đến khám bệnh, bạn cũng nên chuẩn bị một bệnh sử (theo mẫu) về các bệnh lý và tình trạng trước đó của trẻ, cũng như bệnh lý và tình trạng của những người trong gia đình (cha mẹ, anh chị em ruột, ông bà, cô chú bác)

Viết ra những câu hỏi

Hỏi con bạn xem chúng muốn thắc mắc với bác sĩ những gì. Viết các câu hỏi ra và đưa cho bác sĩ, nếu trẻ đủ lớn, hãy để chính trẻ làm điều này.

Nếu bệnh đã xuất hiện trước đó, hãy liệt kê lại những cách điều trị đã và chưa được thực hiện. Vai trò chủ động của bạn sẽ làm trẻ an tâm khi khám và xem đó là một tấm gương. Cùng lúc này, bạn sẽ chuẩn bị những thông tin cần thiết để bác sĩ chẩn đoán. Bác sĩ sẽ cho bạn biết rằng những thông tin này là cực kì có ích cho việc chẩn đoán xác định.

         Chọn một bác sĩ hiểu rõ về trẻ

Bạn cần chọn bác sĩ thật cẩn thận vì chính bác sĩ của trẻ mới là người bạn đồng minh tốt nhất giúp trẻ đối diện với vấn đề khám sức khỏe. Dĩ nhiên, bạn cần một bác sĩ có kiến thức rộng và giỏi, nhưng bạn cũng muốn một bác sĩ hiểu được nhu cầu và những mối lo sợ của trẻ, giao tiếp với trẻ một cách dễ dàng và thân thiện, không bao giờ lớn giọng với trẻ.

Trong khi khám sức khỏe, bác sĩ sẽ thực hiện nhìn, gõ và thăm khám những bộ phận khác nhau của cơ thể, điều này có thể làm trẻ lúng túng (hoặc thậm chí tự nhiên khó chịu). Mối quan hệ tốt đẹp giữa trẻ và bác sĩ sẽ giúp làm giảm cảm giác này đến mức thấp nhất.

Nếu bác sĩ của trẻ tỏ ý chê bai chúng, trầm lặng, thờ ơ hay không gây thiện cảm cho trẻ hãy đừng ngần ngại khi đổi một bác sĩ mới. Hãy nhờ những bậc cha mẹ khác nơi bạn ở hay những bác sĩ khác giới thiệu dùm. Nếu bệnh của trẻ cần phải khám bác sĩ chuyên khoa, hãy nhờ bác sĩ của trẻ giới thiệu một người có kiến thức rộng, giàu kinh nghiệm và thân thiện. Xét cho cùng, những đứa trẻ khi trưởng thành cũng muốn bác sĩ của riêng mình có những đặc điểm này, vì vậy với tư cách là cha mẹ, bạn cũng đồng thời là người ủng hộ việc chăm sóc sức khỏe như vậy cho trẻ.           

                                                          BS.PHÙNG HOÀNG ĐẠO

 

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: